Ekran kartı overclock rehberi

Overclock, bilgisayarlarla ilgili konular arasında en çok ilgi çekenler listesinin ilk sıralarında. Bu hem sisteminin sınırlarını zorlamayı seven meraklılar, hem de ellerindekinden daha fazlasını elde etmek isteyen kullanıcılar için özellikle geçerli. Tabii overclock deyince sadece işlemci akla gelmiyor, ekran kartlarında da birer işlemci ve bellek birimi olduğundan, işlemciler kadar olmasa bile onlar da overclockçuların akıllarının bir köşesinde. Biz de ekran kartınızı overclock etmek için bilmeniz gerekenleri derleyip kısa bir ekran kartı overclock rehberi hazırladık.

Önemli Uyarı: Overclock sonucu hasar görmüş bileşenler garanti dışı kalır. Buradaki bilgiler tamamen rehber amaçlıdır ve PC Labs da overclock ettiğiniz bileşenle ilgili herhangi bir sorumluluk kabul etmez. Yani overclock yaparken riski kendiniz alıyorsunuz. Lütfen overclock etmeye girişirken bunu gözönünde bulundurun.

Başlamadan önce: Sisteminizi tanıyın

Bilgisayar üzerinde her türlü "kurcalama"nın önkoşulu sisteminizi tanımanızdır. Özellikle overclock sırasında bileşenleri spesifikasyonlarının dışında çalıştıracağınızdan bu gerekli. En basitinden, ekran kartınızın normal çalışması esnasında fazlaca ısındığını bilmemek, sizi ilk overclock denemelerinizde kızarmış bir görüntü yongasıyla bırakabilir. Aynı zamanda sistemi tanımak, olası bir sorunun kaynağını bulmanızı kolaylaştıracaktır. Bilgisayarınızın bileşenlerinin marka ve modellerini bilmek dışında, tanı araçlarıyla detaylara inmek isteyeceksiniz. Konumuz ekran kartı olduğundan biz oraya yoğunlaşıyoruz ama bu, işlemciyi overclock etmek gibi diğer durumlar için de geçerli.

GPU-Z ile Asus EN8600GT'ye bakış

İşe yarar tanı araçlarından biri GPU-Z. Merkezi işlemci için çok kullanılan CPU-Z'in ekran kartı karşılığı olan GPU-Z size ekran kartınızı overclock etmek için ilk bilgileri verecektir. Yukarıdaki ekran görüntüsü çok şey anlatıyor; bu bilgiler overclock yolculuğunuzda ya aklınızın bir köşesinde, ya da masanızdaki notlarınızda muhakkak bulundurmanız gerekenler. NVIDIA 8 serisi kartımız için GPU, bellek ve shader frekanslarını, ATI kartımız içinse bellek ve GPU frekanslarını kurcalayacağımız için bu değerler önemli.

Asus SmartDoctor: Ekran kartımızla birlikte gelen destek yazılımı

ATITool veya GPU-Z gibi üçüncü parti yazılımlar dışında üreticiler de kendi tanı araçlarını dağıtırlar. NVIDIA'nın ve ATI'nin bu işler için kendi tanı araçları var, bunun dışında ekran kartı üreticisi de kendi kartına özel bir yazılımı pakete dahil etmiş olabilir. Bizdeki Asus EN8600GT kartın yazılım CD'sinden Asus SmartDoctor adlı yazılım çıktı. Sizin kartınızın üreticisi bu tarz bir şey vermemişse her zaman gidip NVIDIA veya ATI'ninkileri indirebilirsiniz. Asus'un bu aracı hoş bir görüntüye sahip ve bu karta özel olarak detaylı da. Ancak bizim kullanacağımız RivaTuner gibilerin aksine, sadece Asus'un kartlarına özgü.

RivaTuner: Hepsi birarada

Bu rehberde RivaTuner kullanıyoruz. RivaTuner hem overclock aracı olarak kullanılıyor, hem de sistem izleyicileri barındırıyor. Yukarıda GeForce 8600GT kartımızla uğraşırken görüyorsunuz. Grafikler anlık değil, geçmişi de gösterdiği için avantajlı. Meraklıların kullandığı Speedfan veya ATITool gibi başka programlar da var. Temel prensip ise aynı. Siz gözünüze hoş gelen, ya da kullanışlı bulduğunuz herhangi birini seçebilirsiniz.

Overclock'a başlangıç

Ekran kartımız hakkında temel bilgileri öğrendikten sonra overclock işlemine yavaş yavaş başlayabiliriz. Olabildiği kadar güvenli bir overclock için yapılacaklar adım adım şöyle:

• Ekran kartını zorlayıp, üstündeki soğutmayla en fazla ne kadar ısındığını göreceğiz. Eğer üstündeki soğutma zor yetiyorsa, önce soğutucuyu değiştirmek gerek.
• Overclock etmeden önce test yapacağız. Böylece overclock ettiğimizde kazancımızın ne kadar olduğunu karşılaştırarak görebileceğiz.
• Overclock döngüsüne başlayacağız. Döngü dedik çünkü deneme-yanılma yöntemiyle ilerleyeceğiz. Kartlarda değiştirebileceğimiz parametrelerin her seferinde bir tanesini kurcalıyoruz.
• Döngü sonunda kartları stres testine sokup hatasız ve uygun sıcaklıklarda çalıştıklarından emin olacağız. Hatadan kastımız, sistem donmaları/yeniden başlatmaları veya görüntüde bozulmalar. Sıcaklıkta ise 80 santigrad dereceyi geçmemeye çalışın. GPU'lar, CPU'lara göre daha yüksek sıcaklıklarda çalışabilir, 100 derecede çalışan kartlar biliyoruz, ama şansınızı zorlamayın.
• Hatasız ve uygun sıcaklıkta çalışıyorlarsa döngüyü tekrarlayarak sınırı aramaya devam edeceğiz.
• Sınıra veya gitmek istediğimiz değere ulaştığımızda performans testlerini tekrarlayarak kazancımızı göreceğiz.

Normalde deneme yanılma yoluyla ilerliyoruz dedik, ama işleme başlamadan önce bir hile yapmak isteyebilirsiniz.

Tekerleği yeniden keşfetmeyin; mutlaka önceden yapan çıkmıştır.

Ekran kartınızın modelini bildiğinize göre Google'a bir sormakta fayda var. Aynı model karta sahip başka kullanıcılar veya İnternet siteleri sizin yapacağınız işlemi daha önce yapmış olabilirler. Elbette onlardan daha iyisini mi yoksa kötüsünü mü yapabileceğinizi deneyene kadar bilemezsiniz, ama diğerlerinin aynı kartla ilgili deneyimlerini öğrenmek sizi hızlandıracaktır.

Overclock normalde kendi başına bir tehlike içermez. Yani sıcaklığı takip edip kabul edilebilir sınırlar içinde kaldığından emin olduğunuz ve voltaj modifikasyonu gibi ileri düzey bir şeylere kalkışmadığınız sürece sırf overclock yüzünden işlemci/GPU bozmazsınız. Overclock durumunda bozulan bileşenlerin hemen hemen tamamı, kullanıcı sıcaklığı denetlemediği için yanarak ölmüştür. Tabii bozulma durumunda garanti dışı kalacağınız gerçeğini değiştirmiyor bu.

Adım 1: Sıcaklıktan emin olmak

İlk adım olarak, kartı zorlayıp, sıcaklığın bizi ne kadar engelleyeceğini görmek istiyorduk. Bunun için Rthdribl önerebiliriz. Bu "demo", ekran kartını tam yük altında çalıştırıyor. Bu yazılımı her overclock adımı sonrasında kullanıyoruz.

Videoyu izlerken sıkılmayın diye hızlandırdık.

Videoda bir taraftan RivaTuner'ın monitör bileşeni ile ekran kartının sıcaklığını gözlemlerken, diğer taraftan Rthdribl'ı çalıştırdık. Grafikteki sıcaklık artışını izleyin. RivaTuner'ın grafiği sıcaklık artışının hızını ve geçmişini gösterdiği için başarılı; bir ekran görüntüsü alıp saklamak isteyebilirsiniz. Videoyu uzatmanın anlamı yoktu ama siz en azından 10-15 dakika çalıştırın ve ekran kartınızın sıcaklığının nereye kadar yükselip kaldığını not edin. Bizdeki 8600GT 60 derecenin altında kalıyor. Demek ki şimdilik sıcaklıktan yana bir sıkıntımız olmayacak.

Adım 2: Standart performansımızı ölçelim

Yaptıklarınızın işe yaradığını görmek adına nereden başladığınızı bilmelisiniz. Bunun için artık endüstri standardı haline gelmiş programlardan biri Futuremark'ın 3dMark yazılımı. Testte 3DMark06'yı kullandık.

3DMark: En çok kullanılanlardan biri

3DMark06 ile sisteminizin 3-boyut performansını farklı yönlerden test edebilirsiniz. Yazılımın bol miktarda ayarı bulunuyor. Deneyim kazanana kadar bunları kurcalamak istemeyebilirsiniz; kurcalarsanız da her denemede aynı ayarları kullanmak amacıyla bir yerlere not alın. Farklı koşullar altında yaptığınız testler işinize yaramaz. 3DMark ekran kartının GPU ve belleğini iyice zorlayabildiği için, hatasız çalışabildiğini görmek amacıyla yaptığımız "stabilite testleri"nde de işimize yarayacak.

3DMark06 test sonucu. CPU testini her seferinde yapmanıza gerek yok.

Test için,benchmark modülü sunan oyunları da kullanabilirsiniz, mesela Crysis.

Crysis dizininde benchmark için ufak araçlar var.

Crysis'i-daha doğrusu bu yazı sırasında, demosunu- kurduğunuz yerde, Bin32 dizininde iki tane benchmark aracı var. Bunlardan biri CPU'yu, diğeri GPU'yu test ediyor. Biz tabii GPU için olanla ilgileneceğiz. Sizin bir şey yapmanıza gerek kalmıyor, çalıştırıp Crysis'in bu Demo'daki haritayı gezinmesini izliyorsunuz.

Testi dört kere gerçekleştirdikten sonra elinizde saniyede görüntülenen kare sayısı kalıyor, averaj değeri not alıyorsunuz. İlk test değeri düşük çıkacaktır, sonuncuları kullanın.

Kendinize referans olarak seçtiğiniz testlerin sonuçlarını not alın. Excel veya OpenOffice Calc gibi bir hesap tablosu yazılımında düzgün bir tablo yardımcı olabilir. Overclock işimiz bittiğinde bu sonuçları kullanacağız.

Adım 3: Overclock işlemine başlıyoruz

Kartımızın sıcaklığının makul derecelerde olduğunu biliyoruz ve elimizde de benchmark sonuçları var. Şimdi denemelere başlayabiliriz. Rehberde iki tane kartı örnek aldık. Biri GeForce 8600GT tabanlı bir Asus, diğeri de Palit'in ATI Radeon HD 2600PRO tabanlı Sonic kartı. Her ikisi de kendi firmalarının standartın az ya da çok üstünde hızlarda kullanıma uygun modelleri. 8600GT ile başlayalım. RivaTuner'ı kurdunuz değil mi? Çalıştırın.

Yukarıda Asus EN8600GT ile RivaTuner görüntüsü var. Bir tarafta sistem izleyiciler etkin, diğer tarafta da ayar penceresi açık. Yapacağımız işlem, değiştirilebilir her üç parametre için teker teker üst sınırları bulmak. Deneyim ve bilgi seviyenize göre daha hızlı ilerleyebilirsiniz, ancak yeni başlıyorsanız şöyle bir yol önerebiliriz:

1. Çekirdek frekansını yükseltmeye başlayın. Genellikle GPU'nuzun frekansının %10 civarında fazlasına kadar sorun çıkmaz. Bu seviyeye kadar 20 MHz gibi adımlarla ilerleyebilirsiniz. Yani frekansı 20 MHz artıracaksınız, Rthdribl ile uygun sıcaklıkta kaldığından ve 3DMark'ın tüm ayarları açıkken hata vermeden, görüntüde bozulmalar olmadan , hatasız çalıştığından emin olacaksınız. Eğer sıcaklığınız aşırı artmıyorsa ve hata yoksa, 20 MHz daha yükseleceksiniz.
2. Başlangıç frekansınızın %10'undan sonra, 10'ar MHz adımlara düşün. Buradan itibaren sınıra yaklaşmaya başlıyorsunuz çünkü. Yine kritik sıcaklıklara ve hatalara karşı testleri çalıştırın. Bu şekilde ilerleyerek bir süre sonra sıcaklık ya da frekans tarafından kısıtlandığınızı farkedeceksiniz. Sıcaklık 80 derecenin üstüne çıkmaya başladığında, ya da sistem dengesizlikleri ve görüntü bozulmaları yaşamaya başladığınızda durun ve bir önceki frekans adımına geri dönün. Bu değeri not alın.
3. Çekirdeğin sınırını bulduk. Şimdi aynı işlemi sırasıyla belleğe ve NVIDIA 8 serisinden bir kartınız varsa paralel işlemcilere uygulayın. Her seferinde test yapacaksınız.

Güncel ekran kartlarında overclock, NVIDIA ve ATI için biraz farklı işliyor. NVIDIA 8 serisiyle birlikte paralel işlemci frekansı, çekirdek frekansından ayrı olarak değiştirilebiliyor. ATI kartlarda ise sadece çekirdek ve bellek frekanslarına müdahale şansımız var. Bu nedenle iki kart için ayrı ayrı anlatıyoruz.

Asus EN8600GT OC Gear: Doğrudan overclockçular için üretilmiş

Video: NVIDIA Tabanlı Ekran Kartlarında Overclock İşlemi

Videoda önce GPU-Z ile kartın bilgilerini gözlemledik. Sonra RivaTuner'ı açtık ve sistem izleyicileriyle kontrol pencerelerine geçtik. GPU çekirdeği, belleği ve paralel işlemcilerinin frekanslarını ayrı ayrı bu kaydırma çubuklarıyla değiştiriyorsunuz. Hangisinden başlarsanız başlayın, ama her zaman birer birer deneyin. Biz videoda sadece nasıl oynadıklarını gösterdik ama overclock işleminde çekirdek-bellek-paralel işlemci sıralamasıyla ilerledik, yani önce bellek frekansını yükselterek üst sınırını bulduk, sonra çekirdek frekansıyla aynı işlemi tekrarladık ve sonunda da paralel işlemci frekansını yükselttik.

İpucu: RivaTuner, paralel işlemci kaydırma çubuğunu Windows XP altında göstermeyebilir. O özellik normalde sadece Vista altında, Vista sürücüleriyle doğrudan etkin geliyor. XP altında etkinleştirmek için RivaTuner'da Power User sekmesine ilerleyin. Burada, RivaTuner/System bölümüne ilerleyin. Aşağıdaki değerleri çift tıklayarak "1" yapacaksınız:

• NVAPIShaderClockControl
• NVAPIUsageBehavior

Bu işlemi onaylayıp RivaTuner'ı tekrar açtığınızda paralel işlemci ayar çubuğunu göreceksiniz.

Video: ATI Tabanlı Ekran Kartlarında Overclock İşlemi

ATI Radeon HD 2600PRO tabanlı kartımız Palit Radeon HD 2600PRO Sonic. Kart normal HD 2600PRO'lardan daha yüksek hıza sahip bellekler içeriyor. Biz bunu biraz daha ileri götürdük.

ATI kartlarda NVIDIA'lar gibi ayrı bir paralel işlemci frekansı bulunmuyor. Paralel işlemciler çekirdekle eş hızda çalışıyor. Bu nedenle iki frekans değerinden biri ayak bağı olabiliyor. Overclock işleminde ise değişiklik yok, çekirdek ve bellek frekansını yükseltiyorsunuz.

Performans artışı ve testleri

Elimizdeki kartlara özel değerlerimiz burada. Çok da fazla zorlamadık, amaç anlaşılır olmasıydı. Aslına bakarsanız yazı için olan çalışma dışında bu değerlerin biraz daha üstüne çıkmayı başardık. Bunlar sadece birer örnekti; daha iyisini ya da daha kötüsünü görebilirsiniz.

Asus EN8600GT hiç fena çıkmadı:

Testler sırasında EN8600GT kartımız bu overclock değerlerinde yük altında 73 santigrad derece civarına kadar yükseldi. Yani soğutma limitine değil, GPU'nun kendi limitlerine takıldık. Voltaj yükseltme gibi yöntemlerde aşılabilir ama yazının konusu dışında.

Test sonuçları:

3DMark06'nın CPU testini atladık. 1280×1024 piksel çözünürlük, Anti Aliasing ve Anisotropic Filtering açık. Diğer testler de aynı ayarlarda yapıldı ki karşılaştırılabilsinler.

Crysis testinde oyunun kendi saptadığı ayarlara dokunulmadı. Crysis kartları Medium ayarlarda oynamaya uygun olarak gördü.

Palit Radeon HD 2600PRO'ya gelelim.

Bu kart için bellek frekansına dikkat. RivaTuner, bellek frekansının efektif değerini vermiş. Kullanılan Double Data Rate belleklerden kaynaklanıyor. Aslında tabii her yerde DDR bellekler kullanılıyor ama bazen gerçek frekansını, bazen de efektif frekansıyla karşılaşıyorsunuz. Gerçek frekansı efektif değerin yarısı. DDR bellekler, saat sinyalinin (clock signal) hem yükselen, hem de alçalan kenarında işlem yapıyorlar. Bu da sinyalin bir vuruşunun periyodu içinde iki kere işlem yapılması demek. Efektif değer buradan geldi.

Bakalım ne kadar işe yaramış.

Palit Radeon HD 2600PRO'nun belleği fazla yükselmedi -zaten normalden hızlıydı, ama çekirdek frekansı Crysis'te güzelce hissettirecek kadar yükseldi. Bunu yaparken de çekirdek sıcaklığı yük altında 63 santigrad dereceydi.

Hile-hurda ve sonuç

Overclock'un temeli bu kadar. Ancak daha önce söylediğimiz gibi, işinizi kolaylaştıracak ufak tefek hileler de bulunuyor. Google'a sormak bunların başlıcası. Daha önce söylediğimiz gibi, aynı işlemi yapan birileri çıkmışsa bu sizi hızlandırır. Yine örneklendirirsek, eğer sizin kartınızın aynısından kullanan insanların çoğu, kartı mesela 540 MHz'den 600'e kolayca çıkarmış ve öyle kullanıyorlarsa, 10 ya da 20 MHz adımlarla test ede ede ilerlemek yerine doğrudan bu hıza çıkararak adımlarınızı biraz açabilirsiniz.

Bu GPU 625 MHz'den fazlasını yapabilir ama Kontrol Merkezi'nin bundan haberi yok.

Overclock ederken gözünüz yine üçüncü parti araçlarda olsun. Firmaların verdiği araçlar her zaman en iyi potansiyeli sunmaz; bazen aşırı tedbirli davranabilir ve "çerez"den öte geçmeyecek kadarını adettendir diye vermekle yetinirler. ATI Catalyst Control Center uygulaması panelinde bizim Radeon için 25 MHz bir overclock'u uygun görmüş. Oysa RivaTuner isteseydik yakmamıza bile izin verecekti.

Yakmak demişken, voltaj yükseltmediğiniz sürece overclock sırasında ekran kartınızı tehdit eden en önemli şeyin sıcaklık olduğunu biliyoruz. Eğer ekran kartınız görece çok ısınan, ama ancak yetecek kadar bir soğutucu taşıyorsa bunu sonradan satın alacağınız bir taneyle değiştirmek de isteyebilirsiniz. Alt ve orta sınıf ekran kartları çoğu kez bellek soğutucusu da taşımaz; belleklere soğutucu eklemek de size birkaç MHz kazandırabilir. Ekran kartı soğutucusu değiştirmek için bir video rehberimiz var, eğer soğutucunuzun yetersiz olduğunu düşünüyorsanız mutlaka izleyin.

Sonuçta overclock yapıp yapmayacağınız konusunda kendi kararınızı vermeniz gerektiğini hatırlatalım. Ayrıca sizin kartınızın bunlardan daha iyisini yapıp yapamayacağını da kendiniz keşfetmelisiniz. Bizim Asus EN8600GT OC Gear, firmanın overclock meraklıları için ürettiği bir üründü, hatta bu işlem için kasanın ön paneline oturan bir kumanda/monitör parçası bile birlikte geliyor. Asus overclock eğilimi olanları bile bu şekilde tahrik etmiş. Kartın overclock başarısı da özellikle bellekler tarafında yerinde. Palit'in kartındaki bellekler zaten normalden hızlı çalışıyordu. İşlemciyi de hızlandırdık tam oldu.

İlginizi çekebilecek diğer rehber, video ve incelemelerimiz:

• Video: Ekran kartı soğutucusu nasıl değiştirilir?
• Video: Zalman VF-1000 ile GeForce 8800GT modifiyesi