Microsoft geçtiğimiz hafta Internet Explorer 8'in ilk Beta sürümünü tüm kullanıcılara açtı. Bizde bu fırsattan istifade bir göz atalım dedik.

Tarayıcı Savaşlarında Son Durum

Tarayıcı yazılım geliştirilmesini özetleyecek olursak %80 strateji %20 programlama şeklinde ifade edebilirdik. Neden? Çünkü internet tarayıcıları artık bir PC'nin en çok kullanılan en uzun süre açık kalan yazılımları. Günümüzde bilgisayar kullanıcılarının çoğu internet tarayıcısını nadiren kapıyor. Online uygulamaların da gün be gün artması sayesinde bazen sistemimizde kurulu oyun, ofis yazılımı, sözlük gibi yazılımları açmadığımız bunların yerine webdeki benzerlerini kullandığımız günler bile oluyor. Kısaca internet tarayıcı pazarı çok kıymetli. Mobil internet tarayıcı pazarı da henüz kızışmamış ayrı bir cephe.

Bir yanda masaüstü işletim sistemi pazarında ezici paya sahip Microsoft. Diğer yanda ise Firefox ve Opera gibi nispeten gelişmiş daha güvenli rakipler. Bu kızışmış yarışta Microsoft için ortaya atılan iddia ekseriyetle pazar payını ve Internet Explorer'ın işletim sistemi ile birlikte dağıtılıyor olması nedeniyle haksız rekabete yol açtığı, bu tekelden istifade ederek genel kabul görmüş web standartları yerine bunları kendine has yorumlayarak kendi standartlarını webde dikta etmiş olması (böylece sitelerin rakiplerce düzgün görüntülenmesini engellemesi, dolayısıyla kullanıcıların IE dışı tarayıcılara yüz vermemesini sağlaması). İddialar kimine komplo teorisi gibi gözükse de ne yazık ki kısmen doğru: IE6 onca gelişmiş rakibine rağmen hala çok yüksek bir pazar payına sahip. Avrupa Birliği ve çeşitli merciler de Microsoft'un tutumundan memnun değil,açılan davalar ve verilen cezalar malumunuz.

Fakat bu muhabbeti bir kenara bırakalım ve esas konuya yani Microsoft'un işinin zorluğuna gelelim: en hakim tarayıcıyı siz geliştiriyorsunuz ve kullanıcılara karşı yükümlülüğünüz var. IE 5.5 zamanında geliştirilmiş IE6 ile düzgün gözükmesine (bilinçli veya bilinçsiz) müsaade ettiğiniz fakat standartlara uygun olmayan yüzbinlerce intranet veya internet sitesi şu an yayında ve yeni bir tarayıcı çıkartıp "ben geçmişi inkar ediyorum, herkes kalksın kodlarını sıfırdan yazsın" deme lüksünüz yok. Bir yandan da standartlara uymanız için politik bir baskı mevcut (AB'yi kastediyoruz), hükümetler ve devletler tekelciliğe pek müsaade etmiyor ve o makamlara da mecburen ceza yememek için şirin gözükmeniz gerek.

Aslında bu sorun diğer tarayıcıların da bir zamanlar sorunu idi ve farklı render modları kullanılarak çözülmeye çalışılmıştı. Şayet kodun başında Doctype anahtarı kullanılmadı ise Firefox ve Opera da Standart mod yerine Quirks Mode adı verilen kodlara müsamaha gösteren ikinci bir mod kullanıyorlar. Örneğin Firefox'un bir site için hangi modu kullandığını Page Info diyaloğundan görebilirsiniz. Özetle aslında hiç bir tarayıcı %100 standartlara uymuyor, uyması da çok zor.

IE8 de geçmiş akrabaları ile uyumu devam ettirmek için benzer bir yola başvuruyor. Tarayıcı 3 ana render mod ile karşımıza çıkacak. Quirks modu ile eski siteler, Strict modu ile IE7 uyumlu siteler çalıştırılabilecek. Şayet web programcısı şu alttaki gibi bir satırı web sitesi için yazdığı kodun başına eklerse IE8 ile gelecek daha gelişmiş özellikler ile sitesinin görüntülenmesini talep edebilecek(yani 3.mod olan Standards modu kullanılacak):

<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=8" />

Özetle firma bu 3 farklı modu kullanarak hem zamanında Internet Explorer ile sitem doğru düzgün gözüksün diye bağıra çağıra inleye inleye kod yazmış gariban-çilekeş web programcılarını yeniden eziyet etmemiş olacak hem de kendisine yapılan politik baskılardan kurtulacak. Tabii ki sadece teoride. Örneğin IE9 çıktığında yine geriye uyumluluk için bu sefer başka bir anahtar mı icat edilecek? Birçok kişinin bu pratik çözümden samimi bir şekilde ürktüğünü ve Microsoft'un yine web programcılarının başına yeni bir çorap ördüğünü düşündüğünü burada not olarak düşelim (örneğin Safari ekibi).

Internet Explorer 8 Beta 1: ön inceleme

Betayı buradan çekebilirsiniz. WGA onayı istediğini unutmayın. Test sistemimizde kendini IE7'nin üzerine kurdu (IE7 uçarsa şuradan standalone versiyonunu kurabilirsiniz). 14 MB'lık bir dosya çektik. Kurulumdan sonra reboot şart.

Standart modunda IE8 Beta 1

Yukarıda ilk ekran görüntüsünü görüyorsunuz. Dikkatli bakın: sekmelerin bulunduğu kesimin sağ tarafında bir "Emulate IE7" düğmesi var. Microsoft'un bu düğmeyi betalarda geliştiricilere kolaylık olsun diye koyduğu düşünülmekle birlikte tarayıcının son halinde bu tip bir seçenek olacağını pek sanmıyoruz. Bu düğmeye basarsanız IE8 size bir sonraki açılışında IE7 uyumluluk moduyla çalışacağını bildiriyor. Bunun için maalesef tarayıcıyı kapatıp tekrar açmanız gerek! (dipnot: bu sürümle geliştiriciler için de araçlar geliyor; onu kullanırsanız modlar arasında anında geçiş yapıp sitenin neresinin aksadığını gözlemleyebilirsiniz)

Developer Tools

Developer Tools

IE8 altında bozuk görünen siteler için IE7 moduyla şansınızı deneyebilirsiniz, ki buna ihtiyaç da olacak! PC Labs ana sayfası da Internet Explorer 8 altında dağılan sitelerden oldu. :) Site Internet Explorer 7 ve diğer bilumum tarayıcıda sorunsuz çalışıyor olmasına rağmen IE8 ile düzgün görüntülenmedi. Halbuki ana sayfa Firefox tarafından "Standards Compliance Mode"da görüntülenebiliyor. Eh..

Standartlara uyumluluk konusunda bilinen bir test olan Acid testinin ikincisinde IE7 ve 8 modları arasındaki farkı rahatça görebiliyoruz.

IE7 modunda IE8: Testte bir güzel çuvalladı.

Standart modunda IE8: Testte çuvallamadı.

Standart meselesinde değişecek ve bu arada konuşulacak çok şey var, en iyisi özelliklere doğru ilerleyelim.

Yeni Özellikler

Activities özelliği, bulunduğunuz web sayfasında seçilen metinle ilgili ek işlevler katıyor. Microsoft'un kopyala/yapıştır'ı daha öteye taşıdığını söylediği Activities, bir metin seçtiğinizde çıkan okla kendini belli ediyor.

Oka tıkladığınızda IE8'e eklenmiş aktiviteleri içeren bir menü beliriyor. Üst ekran görüntüsünde seçtiğimiz metni Live Maps ile haritada aramışız; aktivitelerin bazıları bu şekilde, bulunduğunuz sayfa üstünde görüntülenebiliyor.

Firefox'un eklentileri gibi, yeni aktiviteler ekleyebiliyorsunuz. Bu özellik destekleyen üçüncü parti geliştiriciler çoğaldıkça yaygınlaşabilir.

WebSlice'lar da yeni özelliklerden biri. Şimdiye kadar kullanamadık ama bu özelliğin RSS'i bir adım öteye taşıması düşünülmüş. Basitçe, bir sayfada tanımlanmış bir bölgeyi seçip Favorites araç çubuğuna ekleyebileceksiniz. Tarayıcı bu bölümdeki değişiklikleri takip ederek kullanıcıyı ilgilendirebilecek; mesela yukarıdaki ekran görüntüsü gibi, sayfadaki sadece hava durumu bilgisine abone olabileceğiz. Bir eticaret sitesinde seçtiğimiz bir ürünün fiyatı değişirse bize tarayıcımız bunu haber verebilecek.

İşlev düğmelerinin olduğu alanda değişiklik var. Bağlantı çubuğunun adı "Favorites" olmuş. Ayrıca adres çubuğundaki adresin bazı bölümleri daha koyu, daha doğrusu bu bazı bölümler dışındaki kısmı daha silik gözüküyor. Bu "phishing" türü saldırılara karşı alınmış ufak bir arayüz önlemi; kullanıcının gerçekten hangi sayfada olduğu konusuna dikkatini çekmeye çalışıyor.

"Phishing Filter" da gelişip isim değiştirerek Safety Filter olmuş. Microsoft burada sistem yöneticilerinin, kullanıcının önlemi esgeçmesini engellemek üzere grup ilkeleri belirleyebildiğini belirtiyor.

Bir geliştirilmiş özellik daha Automatic Crash Recovery meselesi. IE7'dekinden daha gelişmiş bu özellikle "tarayıcıyı göçerten" sayfaları tekrar yüklemek dışında Firefox'tan alışık olduğumuz şekilde oraya gelene kadar ki geçmiş sayfa bilgisini de geri getiriyor.

Performans

Ön inceleme olduğu için basit bir iki test yapmayı tercih ettik. Bunlardan ilki kişisel kullanım notları. Malum benchmarklar gerçek hayatı her zaman yakalayamaz. IE8 modu sanki IE7 emülasyon modundan biraz daha hızlı çalışıyor gibi. Bunu rakamlara dökemiyoruz ama sayfa render'ı biraz daha hızlıymış gibi geldi. İlk açılış süresi de çok değişmemiş. Tabii gelecekte bu aktivite vs eklentileri ile yazılım yavaşlar mı bilemiyoruz.

Javascript performansını ve diğer tarayıcılarla kıyasını alttaki grafikte görebilirsiniz. Test için Apple WebKit ekibince hazırlanan SunSpider testini kullandık, oldukça da beğendik. Eh günümüzde Web 2.0 sağolsun her şey Javascript oldu, Jscript performansı önem kazandı. Benchmarkı 2 ayrı makinede tamamladık. İlki Intel E8400 işlemcili, 2GB RAM'li, P35 anakartlı bir Windows diğeri ise Linux altında VMware ile çalışan bir sanal makine(emülasyon olmadığını hatırlatalım). Athlon 64 X2 3800 işlemcili makinenin tek çekirdeğini kullandık ve 1 GB'ı Windows XP SP2'ye tahsis ettik. Firefox'ta eklenti olmadığını not olarak düşelim (Ed.Not: ilk test için Haluk Sekendiz'e teşekkürler).

A. İlk test sistemi., B . Vmware altında çalışan 2. test sistemi. (sürüm detayı: Firefox 3beta3, Safari 3 beta, Opera 9.5 beta(Kestrel), Explorer 8 beta 1)

Görüldüğü üzere hem Safari'nin hem de Firefox'un betaları Opera'yı yakalamış. İşlemci gücü ve RAM de arttıkça fark oldukça azalıyor.

Buna ek olarak bir de CSS testi çalıştırdık fakat IE8 epey zorlandığı için Beta sonuçlarını kaale almayalım diyoruz. Bir sayfa içinde pozisyonlandırılmış 2500 adet DIV içeren test sayfasını:

• IE8 3032 ms'de;
• Safari 3 47 ms'de;
• Firefox 3 beta 412 ms'de;
• Firefox 2 484 ms'de ;
• Opera 9.5 320 ms'de;
• IE8'in IE7 emülasyonu ise 625 ms'de

görüntüledi (deneyecekseniz sayfayı diskinize kaydedip deneyin). Arada oldukça fark var doğrusu.

Sonuç

IE8'in bu ilk beta sürümündeki yeni özellikler çok fazla değil ve rakip tarayıcılara yetişmesi gereken noktalar hala var (mesela hala kapatılan sekmeyi tekrar açmak için bir özellik yok). Opera tümleşik olarak zaten bolca özellik sunuyor; Firefox da oturum kurtarma ve Opera'nın ki kadar başarılı olmasa da bir indirme yöneticisi yanında, yüzlerce gelişmiş eklenti barındıran muazzam arşivi sayesinde akla hayale gelmeyecek özelliklerin tarayıcıya eklenmesine müsaade ediyor. O nedenle web geliştiricisi değilseniz kurmak için acele etmenize gerek yok diye düşünüyoruz.

Şu halde IE8 ile Microsoft'un en önemli hareketi standart uyumluluğu yönünde gözüküyor. Oldukça olumlu olan bu adımın pratikte webi nasıl şekillendireceğini şimdiden kestirmek oldukça güç. Ulusoy.com.tr gibi bir site örneğin; IE8 zaten fabrika çıkışı Firefox ve Opera ile uyumlu olmayan bu siteyi sorunsuz gösterecek çünkü geriye doğru uyumluluğu hala koruyorlar. Firmanın kalkıp sitesini uyumlu hale getirmek için kaynak ayıracağını sanmayız. Bu örnekten yola çıkarsak Microsoft samimi, cesur ve sempatik gözükse de web programcıları ve alternatif tarayıcı kullananlar bir süre daha çile çekecekler.En azından yeni CSS özelliklerin' kullanmak isteyenlerin yeni IE8 etiketini kullanmak gibi bir şansları olacak.

Denemek isteyecek kullanıcılara bir son not: Belki de Beta olmasından, yazılımın kullanımında web sitelerini gösterme sorunları dışında garipliklerle karşılaşabilirsiniz. Bazen fare hareketi "sapıtıyor" ve özellikle resim gibi objeleri seçerken seçmek istediğiniz şey yerine başka bir yerleri alma eğilimi gösteriyor. Denerken aklınızda bulunsun. Örneğin metin içeriği fareyle bir türlü düzgün seçmek nasip olmadı; oldukça zorlandık. Bunlar nihai sürümde giderilecek betaya has problemler.