Spyware, malware, bloatware, freeware terimleri ne anlama geliyor?
PC Labs - Mart 25 2008, Salı - 10:02
Bu ifadelerin Türkçe karşılığını her ne kadar yazılarımızda kullansak da, zaman zaman okuduğumuz yazılarda bu terimleri sıklıkla kullanabiliyoruz. Ne anlama geldiklerine bakalım.
Spyware
Casus yazılım. Casus yazılım, gizlice bilgisayara kurularak kullanıcının bilgisayarla etkileşimine engel olan veya etkileşimini kısmen kontrol eden yazılımdır. Casus yazılım terimi kullanıcının bilgisayardaki davranışlarını gizlice izleyen program olarak algılanabilir ancak izleme işlevinden fazlasına sahiptir. Casus yazılımlar çeşitli kişisel bilgileri toplayabilir, kullanıcıya fark ettirmeden bilgisayara ek yazılımlar kurabilir veya web tarayıcıyı sisteme daha zararlı, örneğin virüs içeren, bir siteye yönlendirebilirler. Hatta bilgisayar ayarlarını değiştirerek yavaş ağ bağlantılarına, web tarayıcılarında farklı anasayfalar açılmasına, internet bağlantısının kopmasına veya diğer programların kaybına neden olabilirler. Bir başka deyişle bunlar kişisel gizliliği bozan yazılımlardır.
Spyware yazılımlar, sisteme kurduğumuz bazı yazılımlar tarafından kullanıcı "çaktırmadan" yüklenirler. Spyware ile dağıtılan bazı yazılımlar arasında Kazaa, Morpheus, AOL Instant Messenger var. Divx ve FlashGet gibi yazılımlarda daspyware yazılımlar vardı ancak bunlar bir süre evvel yapımcıları tarafından temizlendiler.
Malware
Malicious software = Kötü amaçlı yazılım. Kullanıcının istemi dışında sisteme zarar vermeye çalışan yazılımlara verilen ad. Virüs ve trojanlar bu kategoriye girerler örneğin. Virüs haricinde, spyware, rootkit gibi yazılımlar da bu kategoriye girerler.
Rootkit
Rootkit yetkili kişinin izni olmadan bir bilgisayarın temel kontrolünü (Unix'te "root" erişimi, Windows'ta yönetici erişimi) alan bir yazılım veya yazılım grubudur. Çoğu zaman işletim sisteminin kontrolünü ele geçirmek için donanım erişimi (örneğin reset düğmesi) gerekmez. Rootkit'ler standard işletim sisteminin güvenlik mekanizmalarını aşarak kendilerini gizler. Bunu yapabilmek için çalışan uygulamaları izleyen programlardan saklanır veya dosyalarını ve sistem verisini işletim sisteminden saklar. Genellikle işletim sistemi dosyalarında değişiklik yaparlar veya kendilerini sürücü veya kernel modülü gibi gösterirler.
Rootkit'ler, temel olarak, tepkisiz kalan sistemlerin kontrolünü devralmaya yarayan sıradan uygulamalardır ancak son yıllarda davetsiz kullanıcıların fark edilmeden sisteme erişimine yardımcı olan yazılımlar haline gelmiştir. MS Windows, Mac OS X, Linux ve Solaris gibi çeşitli işletim sistemleri için rootkit'ler bulunmaktadır.
Bloatware
Bir okuyucumuz bu terimi çok güzel çevirmiş: "Şişirme yazılımlar". Kısacası, tükettiği sistem kaynaklarına oranla pek işe yaramayan; sistemde fazlalık + kalabalık yapan, kaldırdığınızda sisteme nefes aldıran kullanışsız yazılımlardır. Bir çok notebook üreticisi ile gelen kullanışsız yazılımlar bu klasmana birerler.
Freeware
Ücretsiz olarak dağıtılan yazılımlara verilen ad. Freeware yazılımlar, herhangi bir ücret ödemeden sınırsız süre boyunca tüm fonksiyonları ile çalışabilme kriterine sahip olmalıdır. Freeware yazılımlara örnek olarak Firefox verilebilir.
Freeware yazılım, açık kaynak kodlu yazılım anlamına gelmemektedir. Kapalı kaynak kodlu olabileceği gibi, kaynak kodları açık da olabilir. Bazı Freeware yazılımların içerisinde casus veya zararlı yazılımlar gömülebilir; bu yüzden tüm freeware yazılımlar güvenlidir demek güç. Zira bir çok freeware yazılım, içerisinde reklam barındırarak ücretsiz halde kullanıcılara sunulur. Bu tür yazılımlara aynı zamadan adware de denir.
Shareware
"Deneme sürüm yazılım" olarak türkçeleştirebileceğimiz "shareware" yazılımlar, aslında ticari olan ancak kullanıcıların kısıtlı bir süre boyunca denemeleri için dağıtılan yazılımlardır. Internet üzerinden indirilebilir veya dergi CD/DVD'leri ile dağtılabilir. Shareware yazılımlar, belirli bir kullanımdan sonra kullanıcı tarafından satın alınmasını gerektirir.
Bazı shareware'ler, belirli bir süre kullanımdan sonra tamamen kullanılmaz hale gelebilir, ya da programın bazı özellikleri devre dışı bırakılarak çalışmaya devam eder. Ya da, programın tüm özelikleri çalışmaya devam etse de, sürekli uyarı mesajları çıkarak sizi çileden çıkartır. Örneğin, WinRAR bu yazılımlara örnek olarak gösterilebilir.
Adware
"Reklamla desteklenen yazılım" anlamına gelen adware, kullanılan yazılım içerisinde otomatik olarak reklam gösteren yazılımlardır. Bazı adware yazılımlar, kişisel bilgileri çaldığından casus yazılım (spyware) olarak nitelendirilebilir. Bu tür yazılımlardan genellikle uzak durmak gereklidir. Adware olarak bilinen bazı popüler yazılımlar arasında Kazaa ve BSPLayer var.
Tehlikeli yazılımlara karşı kullanabileceğiniz ücretsiz güvenlik yazılımlarını başka bir yazıda detaylıca belirteceğiz.
PCL Sözlük
Free Software yani Özgür yazılımdan bahsedilmemiş. Firefox "freeware" bir yazılım değildir, özgür yazılımdır. İngilizcede "free" kelimesi hem bedava (beleş) hem de özgür anlamına geliyor ama bizde bu iki farklı kavram için farklı kelimeler varken bu yanlışı yapmayalım.
Bir yazılımın özgür yazılım sayılabilmesi için 4 şart vardır .
0: Yazılımı her türlü amaç için çalıştırabilme özgürlüğü
1: Yazılımın nasıl çalıştığını inceleyebilme ve yazılımı ihtiyaçlara göre değiştirebilme özgürlüğü. Bunun için yazılımın kaynak kodunun açık olması gerekir.
2: Yazılımın kopyalarını dağıtabilme özgürlüğü. Bunun için izin almak zorunda değilsiniz, hatta satabiliyorsanız ücret karşılığı satabilirsiniz de.
3: Yazılıma ek geliştirmeler yapabilmek ve bu geliştirilmiş versiyonu dağıtabilmek özgürlüğü.
Firefox yazılımı örneği üzerinden gidersek: Firefox yazılımını bilgisayarınızda her türlü amaç için çalıştırabilirsiniz, nasıl çalıştığını öğrenmek için kaynak kodunu görebilirsiniz ve kendiniz birşeyler ekleyebilirsiniz. Firefox yazılımının kopyalarını CD'lere yazıp dağıtabilir ya da satabilirsiniz, bunun için hiç kimseden izin almanız gerekmez, firefox yazılımında değişiklikler yapıp bu firefox yazılımının değiştirilmiş sürümüdür deyip bunu da dağıtabilirsiniz.
Evet Firefox özgür yazılım kategorisi içerisinde, ama "freeware" ibaresinin şartlarını da yerine getirdiğinden, bu kategoriye de giriyor.
Bu soru-cevap'da sonu "ware" ile biten terimlere değindik, sizin de işaret ettiğiniz iyi olmuş, özgür yazılım ile ücretsiz yazılım arasındaki farklara da detaylıca değinmek şart.
Blootware (şişirme yazılım) sadece disüstü sistemlerle gelen işe yaramaz yazılımlar olarak sınırlamamak gerek.
Aynı katogarideki yazılımlar malesef markalı masaüstü bilgisayarlar ile birlktede çokça geliyor.
Hatta satın aldığınız bir inkjet yazcıyı dahi bilgisayarınza bağlayıp sürücülerini yüklemek istediğinizde yeterli deneyiminiz yoksa hızlı kurulumu seçtiğinizde bir sürü şişirme yazılım yükliyecektir.
Yazıcı sadece bir örnek bunu dışında web kamerası, tarayıcı, ses kartı, vs. donanımlarda kurulurken böyle yazılımlar yükliyebiliyor.
"Tehlikeli yazılımlara karşı kullanabileceğiniz ücretsiz güvenlik yazılımlarını başka bir yazıda detaylıca belirteceğiz." demiş bu bilgileri bize veren arkadaş. Bende ne zaman diye sorsam? yada bu konuda görüş bildiren ve fikirlerini paylaşan arkadaşlar virüs programları konusunda bana bir isim tavsiye edebilir misiniz? teşekkür ederim.
bu bilgisayara izinsiz olarak yuklenip kişinin özeline mudahale eden yazılımları pc mizde olup olmadıgını nasıl buluruz, ve nasıl yok ederiz ?arkadaslar. biri bana yardım etsin. yoksa kafayı yiyecem.
AENGEL ARKADAŞIN DEDİĞİ GİBİ ;BU CASUS YAZILIMLARI NASIL PC DE OLUP OLMADIĞINI NASIL BULABİLİRİZ… LÜTFEN YARDIM EDİN…TABİ ÖNCELİKLE YRDIMI BU TERİMLERİ GÜZEL BİR ŞEKİLDE AÇIKLAYAN USTADDAN İSTERİZ…BAKIYORUM SESLER GELİYOR HEP BERABER "İSTERİZ İSTERİZ BİZDE İSTERİZ" HADİ BE USTAD KIRMA BİZİ AÇIKLADA KURTULALIM ŞU MERAKTAN…PATLAYACAĞIZ VALLA
vsızın bilgisayarın baska bılgısayar tarafından kontrol edilip edilmedigini ögrenmek istiyorsanız(bilgisayarınıza izinsiz giriş)
başlat/calıştır/cmd karsınıza komut işlemci gelicek komut işlemciye net user komutunu yazıp enter basınbilgisayarınıza hangi esabın baglı oldugunu görebilirsiniz
eyer sizin izniniz dısında biri pc dolaşıyorsa yapmanız gereken komut işlemciye
net user …………………../delete yaz casuz yazılımdan kurtul
not:"……………….."yere ızınsız giren hesabı yazıcaksınız
eyer sizin izniniz dısında biri pc dolaşıyorsa yapmanız gereken komut işlemciye
net user …………………../delete yaz casuz yazılımdan kurtul
not:"……………….."yere ızınsız giren hesabı yazıcaksınız
dedigiiz yontem vistada sistemde kayitli kullanici hesaplarini listeliyor. Bununbilgisayara izinsiz giris yapilip yapilmamasi ile dogrudan bir ilgisi yok bildigim kadari ile. Xp de farkli calisiyorsa bilmiyorum tabi
Vaybe bu programların çoğunu kullanıyorduk. :-)
Lütfen biri subuspr.exe ve meex.exe ve bxarjrl.exe hakkında bilgi verebilir mi.. şuan sistemde bunlar mevcut virüs programları ile yada truva atı solucan vesaire temizleme yazılımları ile temizleyemiyorum.. LÜTFEN YARDIM…. Bunlar nedir? Nasıl kurtulurum? Şimdiden teşekkürler herkese..
freeware yazılımlara örnek verebilirmisiniz