Evlerimizde ya da ofiste giderek daha fazla sayıda bilgisayar ya da benzeri aygıtı gerek İnternet çıkışı, gerekse kendi aralarında veri aktarımı için bir ağa dahil etmek zorunda kalıyoruz. Bunun için kullandığımız temel yöntemler artık herhalde tamamı "twisted pair" tabir edilen türdeki kablolarla oluşturulmuş Ethernet ağı ve kablosuz ağ. Ancak çeşitli nedenlerle bunlar pratik ya da yeterli olmayabiliyor. Bu bağlantı şekillerine bir alternatif, evde hazır bulunan elektrik tesisatını kullanan ağ aygıtları; tıpkı bu incelemenin konusu Linksys PLE300 ve PLS300 gibi.

Kablolu bir Ethernet ağının en büyük sorunu tabii ki kablolar. Hemen hemen hiçbir evde ethernet ağı için gerekli kablolama bulunmaz, hatta ofislerde bile bulamayabilirsiniz ve bunu kendiniz yapmanız gerekir. Bilgisayarlar yönlendiricinizin olduğu odadaysa çok sorun değil belki ama evin iki ucunda iki bilgisayarı ağa bağlamak, ev boyunca kapıların üstünden, duvar kenarlarından kablo döşemek, hatta bazen duvarları delmek anlamına geliyor ve bu zahmetli olmasının yanında estetik açıdan da sorun oluşturabiliyor. Eviniz ya da işyerinin, dolayısıyla da ağın yerleşimi karmaşıklaştıkça bu sorunlar da katlanarak artıyor. Artık bir evde birden fazla ağa bağlı aygıt bulunması normal; aynı evde yaşayan bireylerin ayrı ayrı çalışma bilgisayarları, ağa bağlanması gereken/bağlanabilen ortam oynatıcılar ve oyun konsolları ya da ağa bağlı depolama aygıtlarının hepsinin bir ağa dahil edilmesi istenebiliyor. İş ofise geldiğinde ağa bağlanması istenebilecek aygıt sayısı da fazlalaşıyor: Tüm çalışanların birer bilgisayarı, ana sunucu, ağa bağlı yazıcı derken bilgisayar ağı, sarhoş örümcek ağı oluyor. Üstelik bu ağ tesisatı, çalışma ortamındaki değişikliklerde tekrar döşenme ihtiyacı doğuruyor ve tüm o zahmete baştan katlanıyorsunuz.

İlk alternatif kablosuz ağ. Özellikle evde ikiden fazla odadaki bilgisayarları bağlamak istiyorsanız, düşüp daha alınabilir seviyeye gelen fiyatlarıyla kablosuz ağ, kablolu ağdan daha çekici. Aslında kablosuz ağ hakkında, dizüstü bilgisayarların yaygınlaşmasıyla, kullanıcıların hareket özgürlüğü için tercih ettikleri bir yöntem gözlemi yapılabilir. Kablolu ağın zahmetine ve yapılan tesisatın dezavantajlarına katlanmayı gerektirmemesinin yanında kablolu ağın sahip olmadığı esnekliği taşıyor: Kablosuz ağda bilgisayarlarınızı ağın yapısını değiştirmeden oradan oraya taşıyabiliyorsunuz. Ancak bunun da belli kısıtlamaları var. En büyük kısıtlama, iç mekandaki duvarlarda gerçekleşen sinyal kaybı. Masanın altında duran bilgisayarınızın arkasındaki ufak anten(ler) iki yan odadaki kablosuz ağ erişim noktanıza bağlanmanızda bile sorun çıkarabiliyorlar. IEEE 802.11n standardı menzil ve fiziksel engellerden kaynaklanan sinyal kaybı sorunlarını bugün yaygın olan 802.11g'ye göre büyük ölçüde azaltsa da özellikle büyük sayılabilecek bir evde kablosuz ağ yakalamak için oturduğunuz yerden kalkmanız gerekebiliyor. Sabit masaüstü bilgisayarları kullanıyorsanız bu bir çözüm değil elbette. Ayrıca işin bir de güvenlik kısmı var. Şifrelemeye dikkat etmelisiniz; kablosuz ağda ilettiğiniz veri, fiziksel bir bağlantı olmaksızın, menzildeki herhangi bir bilgisayar tarafından yakalanabiliyor ve kaydedilebiliyor.

Kablolu ve kablosuz ağın herhangi bir nedenle uygun olmadığı bir binada bilgisayar ağı kurmak için ilk seçenekse elektrik hatları olarak karşımıza çıkıyor. Evinizi ya da ofisinizi tasarlayıp inşa edenler ağ kablolaması için hiçbir şey düşünmemiş olabilirler ama ağa bağlanması gereken herhangi bir aygıtı koyduğunuz yerde mutlaka bir elektrik prizi olacak: Evin her yerine elektrik tesisatı döşenmiş durumda. Bu hatlar elektrik dışında veri taşıma amacıyla da kullanılabiliyor.

Bu incelememizde ev elektrik hattı üzerinden veri iletişimine giriş yapıp, bu işe yarayan iki aygıtı inceleyeceğiz: Linksys PowerLine AV serisinden tek Ethernet portlu PLE300 ve dört Ethernet portlu switch özelliği taşıyan PLS300 -bu iki ürün birlikte de "Kit" olarak satıldığı için PLK300 de diyebiliriz ikisine birden. :)

Elektrik hattından veri iletimi ve HomePlug AV

Elektrik hat tesisatı üzerinden veri iletimi yakın zamanda standartlaşmasına çalışılan bir yöntem. Ancak belli zorluklar içeriyor. Temel fikir şu:

Çizim kaynağı: Linksys

Yukarıdaki örnekte İnternet bağlantısı üst katta bulunan yönlendiriciye/modeme geliyor ve modemin Ethernet çıkışından da bilgisayara bağlanacağına, elektrik hattından veri iletimine yarayan bir adaptöre takılıyor. Bu adaptör de doğrudan doğruya prize bağlı; bilgisayardan kendisine gelen Ethernet kablosu ve elektrik prizine bağlandığı kablo dışında başka bir kablo bulunmuyor. Elektrik prizinden hem gücünü alıyor, hem de veriyi iletiyor. Alt kattaki oturma odasında da bu sefer birden fazla Ethernet portu içeren başka bir adaptör var. Bu ikinci aygıt, yine hem gücünü aldığı hem de veri iletiminde kullandığı elektrik hattı üzerinden ikinci kattaki aygıtla bağlantı kuruyor ve bu bağlantıyı da Ethernet portları üzerinden bilgisayara ve oyun konsoluna aktarıyor. Üst katta bir oda daha var. Eğer o odaya da alt kattaki gibi bir adaptör takarsanız bu sefer o odadaki aygıtlar da ağınıza dahil oluyor. Elektrik hattı zaten duvarların içinden tüm binayı dolaştığı için ekstra kablolamaya gerek yok. Ayrıca kablosuz bir ağdaki olası sinyal kaybı ve menzil sorunları yaşanmıyor -en azından, genel durumda.

Bu nasıl oluyor? ADSL gibi düşünün. ADSL örneğinden iyice basitleştirmeye çalışırsak, aynı kablo üzerinde belli frekanslara sahip sinyaller (başka bir deyişle, belli frekans aralığındaki sinyaller) ses iletiminde, başka bir frekans aralığındaki sinyaller ADSL iletişimi amacıyla kullanılıyor. Evinize giren telefon hattına taktığınız bir splitter yardımıyla ADSL ve ses sinyallerini ayırıyorsunuz, daha doğrusu ses için ayrılmış sinyalleri modem tarafında bloke ediyorsunuz. Benzer bir durum elektrik hat tesisastı üzerinden veri iletiminde de geçerli. Burada da yine belli frekans bandı veri iletimi için ayrılmış. Sizin iletmek istediğiniz veri bu aygıtlarda kendi aralarında kullandıkları iletim biçimine dönüştürülüp, hattın diğer tarafından çıktığında da yine aynı türde aygıt tarafından tekrar "bilgisayarın anlayacağı dile" çevriliyor.

Elektrik hattından veri (ve ses vs) iletimi İngilizce kaynaklarda genel olarak Powerline Communication olarak geçiyor. Tek amacı ev içindeki ağ değil tabii; elektrik hatları üzerinden İnternet erişimi gibi alanlarla genişleyip gidiyor. Ayrıca standart tam olarak oturmuş olmadığı için yine birden fazla grup ve aygıt türü var. Bizim inceleyeceğimiz Linksys PLE300 PowerLine AV ve Linksys PLS300 PowerLine AV, HomePlug AV olarak bilinen standarda uygun. HomePlug AV, Linksys'in de üyesi olduğu HomePlug Powerline Alliance grubunun bir standardı.  Bunun dışında örneğin Universal Powerline Association var. Yine standart tam olarak oturmadığı için farklı grupların standartlarındaki ürünler birbirleriyle uyumlu değil, hatta bir grubun standardındaki ürünler aynı grubun başka bir standardıyla da ortak çalışamayabiliyor.

Elektrik hattı üzerinden iletim hattın uzunluğu ve kalitesinden etkileniyor. Elektrik tesisatları özellikle ülkemizde tam bir kaos; kimin nasıl kablo kullandığını bilemiyorsunuz. Editörünüzün epeyce bir süre yaşadığı ve üniversite öğrenciliği boyunca bolca ev değiştirdiği Eskişehir'de, kaldığı evlerden neredeyse hepsinde elektrik toprak hattının sadece mutfak ve banyoda bulunduğunu; TV, bilgisayar, monitör ve envai çeşit hassas elektronik donanımı bağlayabileceğiniz diğer odaların hepsinde topraksız prizler kullanıldığını söylersek sadece bir örnek olur. Ayrıca, kullanmayı bilmiyorsanız sakın dokunmayın ama elinize bir multimetre alıp prizdeki voltajı ölçtüğünüzde eğer çok şanslı değilseniz abuk subuk voltaj değerleri okuyacağınızı da göreceksiniz. Toprak hattı ya da voltaj dalgalanmaları elektrik hattı üzerinden veri iletimini çok etkileyecek şeyler değiller -bu incelemede göreceğiniz Linksys'ler toprak hattına ihtiyaç bile duymuyorlar- ama yine de kalitesiz elektrik tesisatlarının birer işareti olduklarını söyleyebiliriz. Kullanılan kablo kalitesi ve uzunluğu frekans arttıkça sinyal kalitesini daha fazla etkilemeye meyilli. Dolayısıyla elektrik hattı üzerinden veri iletiminde birbirinden çok uzak odalarda veri iletim hızı sorunu yaşayabilirsiniz. Bizim denemelerimizde ise kalitesiz kablolama ve uzak odalarda bile veri iletimi yavaşlamasına rağmen kopmadı.

Yine hattaki aygıtlar da etkileyebiliyor. Bir kere yüksek voltaj koruması ya da kesintisiz güç kaynağı gibi aygıtların çıkışına bu adaptörlerden birini takıp veri iletmeyi düşünmeyin. Bu aygıtlar aynı zamanda frekansı da düzenleyebiliyorlar, daha doğrusu elektrik güç iletimi için kullanılan dışındaki frekansları süzebiliyorlar ve arada elektrik hattı veri iletimi için kullanılan frekanslar da kaynıyor. Ayrıca aynı hatta bağlanan elektrik motorlu ev aletleri -elektrik süpürgesi ya da çamaşır makinesi mesela- belirgin etki gösterebilir.

Switchler ve yönlendiriciler üzerinden kullandığımız, tek noktadan tek noktaya bağlantılardan farklı olarak elektrik hattından veri iletiminde de veriniz paylaşılan bir ortama, evin elektrik tesisatına çıkıyor. Bu da tıpkı kablosuz ağdaki gibi potansiyel bir güvenlik riski tabii. Ancak elektrik hattı üzerinden veri ileten aygıtlarda öyle ya da böyle bir veri şifrelemesi bulunuyor. Kablosuz ağın aksine burada verinin iletildiği ortamın daha kontrol edilebilir olması da güvenliğe katkıda bulunuyor.

Bu karmaşık mevzuya dalmayı belki de başka bir rehber konusu olarak erteleyip HomePlug AV'den (HPAV) bahsedelim; sonra da Linksys PLE300 ve PLS300 adaptörlerine geçeceğiz. HomePlug AV, HomePlug grubunun özellikle ağda video aktarmak gibi bol veri aktarımlı bir kullanım senaryosuna uygun tasarladığı standart. 2 ile 28 MHz frekansları aralığında çalışıyor. HomePlug Powerline Alliance'a göre teknoloji 200 Mbps kanal hızı destekliyor, fiziksel katmanda. Dolayısıyla bilgisayarınızdan yapacağınız aktarımlarda böyle hızlar göremeyeceksiniz -HPAV veri hızı 150 Mbit/s olarak verilmiş. Gerçek hayat verilerinin bu belirtilenlerden çok daha düşük olması artık her yerde alıştığımız bir şey. :)