Ubuntu'yla ilgili incelemelerimizi zaman zaman görüyorsunuz. Ubuntu'nun bir de "varyantları" var. Ubuntu altyapısını kullanan ama sözgelimi GNOME yerine KDE ya da XFCE grafik arabirimlerini barındıran Kubuntu ve Xubuntu gibi…

Bunlar dışında Edubuntu, Ubuntu Studio diye giden envaitürlü resmi ve gayrıresmi varyantın dışında bir de Ubuntu Netbook Remix var. Netbook Remix Ubuntu'nun küçük ekran ve düşük donanım gücüne sahip "netbook" tipi makinelerde kullanılmak üzere hazırlanmış bir türevi. Karmic Koala lakaplı Ubuntu 9.10'un Alpha 6 sürümündeki Ubuntu Netbook Remix'i denedik.

Ubuntu Netbook Remix?

Ubuntu Netbook Remix aslında bildiğimiz Ubuntu'nun netbooklarda çalışmak üzere optimize edilmişi. Özel bir tür masaüstü kurulumu yanında klasik Ubuntu masaüstüyle bu UNR masaüstü arasında geçiş yapan araç barındırıyor, böylece UNR'nin dar geldiği yerde klasik Ubuntu masaüstüne dönebiliyorsunuz. Ancak birazdan da bahsedeceğimiz üzere bir netbok'ta UNR yerine klasik Ubuntu masaüstünü tercih etmek isteyeceğinizi sanmıyoruz. Gerçi her halükarda Windows XP'den iyidir… :)

Ubuntu Netbook Remix'i oluşturan temel bileşenler aslında birkaç programcık ve düzenleme. Yukarıda UNR'nin normal masaüstünü görüyorsunuz. Sol üstte bir "masaüstünü göster" programcığının simgesi duruyor. Bu programcık go-home-applet olarak geçiyor. Go-home-applet'le masaüstü kavramının yeni halini birleştirdiğinizde UNR'nin görünen yüzünün en belirgin karakteristiğine ulaşıyorsunuz. UNR'de masaüstü, uygulama başlatıcı menüsünün işlevselliğini taşıyor.

Sol tarafta uygulama sınıflarını görüyorsunuz.Bunlardan birini seçtiğinizde içeriği masaüstünün geri kalanını oluşturan alanda büyük simgeler olarak ortaya çıkıyor.

Bir favoriler kısmı unutulmamış.

Bu düzenin avantajı ufak netbook ekran ve touchpad'lerinde kullanım kolaylığı olarak kendini gösteriyor ilk başta. Netbook'ların ekranlarında arsa fiyatları çok yüksek -ufak ve düşük çözünürlüklü oldukları için en verimli şekilde kullanmanız gerekiyor ve bu verimi yakalamaya çalışırken de çoğu kez her yere kolay ulaşımla İntel işlemcilerde geçmeden önce simgelerde 32 nm teknolojisine geçmek arasında kalıyorsunuz. Netbook touchpad boyutlarının da geleneksel bir dizüstü bilgisayardan ufak olabileceğini -olduğunu- hatırlayın. Geleneksel bir  başlat menüsünde netbook ile gezinmek sıcak bir yaz gecesi sivrisinek avlamayı andırıyor. UNR masaüstü-uygulama başlatıcısında ise yanlış simgeye basmak kazara kedinizin üzerine basmak kadar zor.

Ubuntu Netbook Remix Launcher adı verilen bu masaüstü-başlatıcı daha önce andığımız hormonlu masaüstünü-göster butonuyla birlikte uygulama çalıştırma görevlerini yürütüyor. Netbook'ta muhtemelen herhangi bir anda sadece bir pencerede çalışacağınıza göre bu yöntem mantıklı. Bir ekranda çalışırken diğerini açacağınızda önce masaüstünü-göster simgesine tıklıyorsunuz, sonra o gözüken masaüstü zaten uygulama başlatıcı menüsü olduğu için programınızı bulup seçiyor ve kullanmaya başlıyorsunuz..

Peki açtığınız uygulamaların simgeleri nereye gidiyor? Öyle ya, çok görevli bir işletim sisteminde mutlaka bir tür görev çubuğu olmak zorunda. Bunu da Windov Picker Applet hallediyor. Yerden tasarruff etmek için uygulamaların sadece simgelerini gösteren bu programcık aynı zamanda Maximus adı verilen, açılan pencerelerin tam ekran başlamalarını sağlayan uygulamayla da tümleşik çalşıarak ekran alanından biraz daha kırpmanızı sağlıyor. Bu şekilde pencerelerinizin başlık çubukları kendi üzerlerinde değil, üst panelde yer alıyor. Söylendiği kadarıyla böylece 24 piksel daha kazanıyorsunuz.

…genel temanın ufak boyutlu elemanlara ağırlık vermesiyle de Ubuntu Netbook Remix konsepti tamamlanıyor.

Kullanım deneyimleri ve sonuç

Eski Linux'çu editörünüz bir süredir netbooklarla flört ediyor. :) Çok sık yolculuk ettiğim için böyle sistemlerle ilgileniyorum; İstanbul'da zaten masaüstü iş istasyonum var, Ankara'da da bir masaüstü sistem kurdum. Geriye aralarda otobüste çalışma kalıyor. Burada ne önemli? Daha çok metin işleme yapıyoruz elbette iş gereği, yani yazı işleri. Ağır kullanım deyince ofis yazılımları gibileri geliyor ancak. Dolayısıyla çok yüksek işlem gücüne ihtiyaç yok. Bunun yerini taşınabilirlik ve en önemlisi pil ömrü alıyor önem sıralamasında. Bu ihtiyaçları gözönüne alırsanız netbook fiyat/etkinlik açısından en uygun çözüm.

Her şey her yerde.

Tabii kendi sorununu da getiriyor bu etkin çözüm: Masaüstü kullanımı. Birden fazla uygulama kullanırken büyük ekranlarda bile etkin bir masaüstü kullanımı önem kazanıyor -Linux masaüstleri bu bağlamda fersah fersah ileride diyebilirim rahatlıkla. Konu netbook gibi ufacık ekranlar (ve ufacık touchpad'ler) olduğunda iş daha da önem kazanıyor. Bu ekranlarda aynı anda birden fazla uygulama penceresini masaüstünde tutmak hiç etkili bir çözüm sayılmaz. Zaten yeriniz yok.

Diğer bir temel sorun menü kullanımı. Ufak ekran ve ufak touchpad'de menü kullanmak akıl karı değil. Fare imlecini üzerinden kaydırdığınızda kaybolan, zaten ufak ekranda iyice ufalan menüler, yolculuk gibi rastgele sarsıntılara mahkum ortamda iyice kullanılmaz bir hal alıyor. Menüde bir programı ararken otobüsün hafif bir zıplamasıyla hassas touchpad ona tıkladığınızı sanıp ilgisiz bir programı çalıştırabiliyor ya da menüdeki yerinizden kayıp tekrar dönmeniz gerekiyor.

Bunlar dışında tabii masaüstündeki pencereler ve menüler dışındaki elemanların boyut ve yerleşimleri de kullanımı etkiliyor. Hiç gereği yokken ortalıkta bulunması gereken iri kıyım düğme ve simgelerin küçülmeleri gerek.

…ve tüm bunların erişilebilirliği azaltacak şekilde olmaması gerekiyor.

Netbook'larda popüler Windows XP, masaüstü bilgisayarlara göre tasarlanmış olduğu için tüm bu görevleri yerine getirmekte zorlanıyor açıkçası. Zaten iyi netbook'larda Windows XP'ye ek olarak bir arabirim de aramak gerekiyor.

Ubuntu Netbook Remix ise Linux masaüstünün özelleştirilebilirliğinden sonuna kadar faydalanmaya çalışıyor. Simge teması gayet uygun seçilmiş. Gözü rahatsız etmeyen tema görsel efektlerle birlikte ufak ekranda gereken yerlere odaklanmanızı ve ilk bakışta ayırt etmenizi kolaylaştırıyor.

Üst bölümdeki panel sağ tarafta hızlı erişim için kullanılacakları barındırıyor. Orta kısım, o anda açık olan pencerenin başlık çubuğu. UNR'de anlık sohbet yazılımı gibileri hariç tüm programlar tam boyda pencerelerle açılıyor. Başlık çubuğunun panele alınmış olması bu programlarda yer tasarrufu sağlıyor. Belki menü çubuklarının da benzer şekilde ortadan kaybedilmesi sağlanabilir ama bu programlara bağlı olduğu için tüm arabirimde geçerli olacak şekilde pek mümkün sayılmaz.

UNR masaüstü, kullanım ergonomisi ile ilgili olumlu puanlar alıyor. Masaüstü seçici yardımıyla standart Ubuntu masaüstüne geçmek de mümkün demiştik ama kullandığımız alfa sürümde bu geçişten sonra geri dönmek çok zor oldu. :) Alfa sürüm olduğu için üstüne gitmemek gerek -biz Şeker Bayramı tatilindeyken bile yüzlerce paket güncellenmiş durumda.

Teknik açıdansa özellikle başarılı. Deneme yaptığımız Eee PC 904HD modelinde kurulum çok kısa sürdü. Kurulumu USB flash bellekten yaptık. Güncel Ubuntu sürümünde doğrudan flaş belleğe koyulabilecek bir görüntü dosyası indirilebilir durumda ama Koala (9.10) alfa sürümünde ISO dosyasını indirip, bir araç yardımıyla USB açılış sistem haline getirmek gerekti. Yine de kolay ve kısa bir işlemdi bu. Sonrasında iyice ilginçleşti. :) Gece tahmini 1:15 gibi başlattığımız kurulum, 1:19'da "almost finishing" raporu veriyordu. İnternetten yapılması gereken ayar ve işlemler dışında UNR 10 dakika gibi sürelerde tamamen kullanıma hazır olabiliyor -ve bildiğiniz gibi Linux masaüstler daha ilk kurulumda gereken tüm araçları taşıyacak şekilde geliyor.

Donanım tarafında tanınmayan bir şey olmadı. Daha önceki Ubuntu'ların sorunlu ağ programı bu sürümde doğru düzgün çalışıyor. Kablosuz ağ adaptörü kurulumla birlikte tanındı ve çalıştı. Eee PC 904HD'nin İnternet kamerası da öyle. Touchpad'in çoklu dokunma özellikleri de doğrudan tanındı -gerçi bunları özel olarak etkinleştirmek gerekti. Uyku moduna geçiş ve uykudan çıkış Mac'lerle karşılaştırılabilecek kadar kısa sürüyor.

Genel çalışma oldukça hızlı. Gerçi bir SSD ile yaptık bu ön incelemeyi ama Linuxgillerin düşük donanımda verimli çalışma huyunu artık biliyor olmalısınız.

Sonuç olarak editörünüz Ubuntu Netbook Remix'in bir netbook kullanıcısı açısından kesinlikle denenmesi gerektiği sonucuna vardı. :) Netbook'larda görmeye alıştığımız Windows arabirimine göre çok daha rahat kullanım sağlayan arabirimin üzerine fellik fellik sürücü aramaya gerek kalmadan tanınan donanımı eklediğinizde "tadından yenmez" oluyor. Beta sürüm çıktığında -ya da belki final sürümde- kapsamlı bir incelemesini göreceksiniz. Alfa sürüm yeteri kadar başarılıydı ama ufak tefek aksamalardan bahsetmek henüz Alfa aşamasında bir dağıtım için adaletsizlik olur ve zaten bu ufak ön incelemenin konusu da değil.

Ana Sayfaya Dön